
Η εφαρμογή των Ζωνών Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ) έχει εισέλθει σε μια κρίσιμη φάση. Η κεντρική κυβέρνηση έχει κάνει ένα βήμα μπροστά με μια κανονιστική μεταρρύθμιση που στοχεύει να διασφαλίσει ότι αυτές οι περιοχές θα ξεπεράσουν τον απλό σχεδιασμό χαρτών και θα έχουν πραγματικό αντίκτυπο στην κυκλοφορία και την ποιότητα του αέρα στις πόλεις.
Η ιδέα είναι απλή: εάν ένας δήμος υποχρεούται να έχει Ζώνη Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ), θα πρέπει να αποδείξει ότι περιορίζει την κυκλοφορία των πιο ρυπογόνων οχημάτων και επιβάλλει αποτελεσματικά τις κυρώσεις . Η απλή ανακοίνωση της ζώνης, η τοποθέτηση πινακίδων και το να αφήνουμε τον χρόνο να περνάει όσο όλα παραμένουν τα ίδια δεν θα αρκούν.
Ένα κρατικό πλαίσιο για τον τερματισμό των ζωνών χαμηλών εκπομπών με επίδειξη

Το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε την τροποποίηση του βασιλικού διατάγματος που ρυθμίζει αυτές τις περιοχές. Η ρύθμιση επηρεάζει δήμους με περισσότερους από 50.000 κατοίκους, νησιωτικές περιοχές και πόλεις με περισσότερους από 20.000 κατοίκους που υπερβαίνουν τα όρια ρύπανσης. Στην πράξη, περίπου 151 δήμοι πρέπει να συμμορφώνονται με απαιτήσεις που τώρα θα είναι αυστηρότερες.
Η κυβέρνηση θέλει να θέσει τέλος στις Ζώνες Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ) που είναι απλώς συμβολικές. Μέχρι στιγμής, έχουμε δει περιπτώσεις ατελείωτων επεκτάσεων, φάσεων ενημέρωσης χωρίς πρόστιμα και ελάχιστων περιμέτρων που δεν κάνουν σχεδόν καμία διαφορά. Με τη μεταρρύθμιση, οι τοπικές αρχές θα πρέπει να προσκομίσουν τεκμηριωμένα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι οι περιορισμοί τους είναι πραγματικοί και ότι υπάρχουν μηχανισμοί για την επιβολή τους.
Αυτή η πιστοποίηση δεν αποτελεί απλώς μια δήλωση προθέσεων. Τα τοπικά συμβούλια θα πρέπει να ανακοινώσουν πότε θα τεθούν σε ισχύ οι περιορισμοί ή οι περιορισμοί πρόσβασης, κυκλοφορίας και στάθμευσης, με βάση το δυναμικό εκπομπών κάθε οχήματος. Θα πρέπει επίσης να αποδείξουν ότι τα συστήματα παρακολούθησης, εντοπισμού και επιτήρησής τους λειτουργούν σωστά.
Ο κανονισμός στοχεύει επίσης να αποτρέψει τις δημοτικές διατάξεις από το να χρησιμοποιούν μακρές περιόδους προσαρμογής ως δικαιολογία για την αποφυγή επιβολής κυρώσεων. Στόχος είναι οι περιορισμοί να έχουν πρακτικές συνέπειες και η αποτελεσματικότητά τους να είναι μετρήσιμη. Με άλλα λόγια, η απλή έγκριση μιας Ζώνης Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ) στα χαρτιά δεν θα είναι αρκετή . Θα πρέπει να αποδειχθεί ότι εξυπηρετεί έναν σκοπό.
Το πλαίσιο στοχεύει επίσης στην παροχή μεγαλύτερης νομικής ασφάλειας για τα τοπικά συμβούλια. Αρκετοί περιορισμοί έχουν ανατραπεί ή αμφισβητηθεί δικαστικά λόγω έλλειψης κρατικής υποστήριξης. Με αυτήν τη μεταρρύθμιση, οι δήμοι θα έχουν μια πιο σταθερή βάση για την υπεράσπιση των αποφάσεών τους και για την αναθεώρηση διαταγμάτων που έχουν ακυρωθεί.
Πρόστιμα, έλεγχοι και δημόσια κεφάλαια υπό έλεγχο

Το διάταγμα δεν επιβάλλει ένα ενιαίο μοντέλο για όλες τις πόλεις. Κάθε δήμος θα μπορεί να αποφασίσει την περίμετρο της ζώνης του και τον βαθμό αυστηρότητας των περιορισμών. Ωστόσο, πρέπει να εφαρμόσει το σύστημα κυρώσεων που ορίζεται στους κρατικούς κανονισμούς κυκλοφορίας και δεν μπορεί να καθυστερήσει επ' αόριστον την εφαρμογή των προστίμων.
Τα πρόστιμα παραμένουν αμετάβλητα με αυτήν τη μεταρρύθμιση: η οδήγηση χωρίς συμμόρφωση με τους περιορισμούς μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμο 200 ευρώ, με δυνατότητα μείωσης σε περίπτωση άμεσης πληρωμής. Το βασικό σημείο είναι ότι οι κάμερες και τα συστήματα αναγνώρισης πινακίδων κυκλοφορίας πρέπει να λειτουργούν και να τεκμηριώνονται σωστά. Χωρίς αποτελεσματική εφαρμογή, ο περιορισμός είναι αναποτελεσματικός.
Η κυβέρνηση θέλει επίσης να συνδέσει τη συμμόρφωση με τη χρηματοδότηση. Η απόδειξη ότι μια Ζώνη Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ) λειτουργεί αποτελεσματικά θα μπορούσε να είναι σημαντική για την πρόσβαση σε δημόσια κονδύλια που προορίζονται για τον εκσυγχρονισμό των αστικών μεταφορών. Η ιδέα είναι να αποτραπεί το δημόσιο χρήμα από το να υποστηρίζει τελικά περιοχές χωρίς πραγματικό αντίκτυπο . Ωστόσο, η νομοθεσία δεν επιβάλλει ένα ενιαίο μοντέλο: κάθε δήμος θα αποφασίσει για την περίμετρο και το επίπεδο επιβολής, υπό την προϋπόθεση ότι οι περιορισμοί εφαρμόζονται πραγματικά.
Το υποκείμενο πρόβλημα είναι ότι πολλές πόλεις άργησαν. Η υποχρέωση εφαρμογής Ζωνών Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ) σε δήμους με περισσότερους από 50.000 κατοίκους προέκυψε από τον νόμο για την κλιματική αλλαγή και θα έπρεπε να είχε τεθεί σε ισχύ έως το 2023. Παρόλα αυτά, μόνο ένα μέρος των υπόχρεων δήμων τις έχουν σε λειτουργία, ενώ σε ορισμένους η εφαρμογή τους έχει σταματήσει λόγω δικαστικών αποφάσεων.
Οι δικαστικές αποφάσεις έχουν προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις σε αρκετές πόλεις. Σε ορισμένες πόλεις έχει ανασταλεί η ισχύς των διαταγμάτων τους και αναγκάστηκαν να αναθεωρήσουν τους κανονισμούς ή να αλλάξουν προσεγγίσεις για την επαναφορά τους. Η περίπτωση της Μάλαγα είναι η πιο εντυπωσιακή, αλλά όχι η μόνη: η νομική αβεβαιότητα έχει περιπλέξει την εφαρμογή της σε διάφορα μέρη της χώρας.
Η περίπτωση της Μάλαγα και ο αγώνας με τις δημοτικές διατάξεις

Η Μάλαγα έχει γίνει το πιο πολυσυζητημένο παράδειγμα αυτού του λαβυρίνθου. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ανδαλουσίας ακύρωσε τη ζώνη χαμηλών εκπομπών της Μάλαγα λόγω άνισης μεταχείρισης και το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε να αναστείλει τα νέα πρόστιμα. Έκτοτε, δεν έχουν επιβληθεί νέες κυρώσεις για οδήγηση εντός της ζώνης περιορισμού, αν και οι εθνικοί κανονισμοί εξακολουθούν να ορίζουν το γενικό πλαίσιο.
Το δημοτικό συμβούλιο επιβεβαίωσε ότι θα επιστρέψει αυτόματα τα χρήματα που εισπράχθηκαν. Υπάρχουν σχεδόν 50.000 ανοιχτές υποθέσεις και περίπου 14.000 πληρωμές, συνολικού ύψους σχεδόν 1,4 εκατομμυρίων ευρώ. Οι επηρεαζόμενοι δεν θα χρειαστεί να υποβάλουν προσφυγές, αλλά πρέπει να δώσουν τον αριθμό του τραπεζικού τους λογαριασμού και τα στοιχεία ιδιοκτησίας τους μέσω των δημοτικών γραφείων. Τα πρόστιμα που δεν είχαν ακόμη καταβληθεί ακυρώνονται και οι προσφυγές αναστέλλονται.
Αυτό το επεισόδιο έχει ενισχύσει την έμφαση της κυβέρνησης στην ανάγκη για νομικά ορθούς κανονισμούς. Εάν μια Ζώνη Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ) εγκριθεί με αδύναμα θεμέλια, μπορεί να καταλήξει στο δικαστήριο και να μετατρέψει τα πρόστιμα σε πρόβλημα επιστροφών χρημάτων . Γι' αυτό η μεταρρύθμιση επιμένει στην κοινοποίηση των περιορισμών, στην τεκμηρίωση της επιβολής και στην επιβολή κυρώσεων χωρίς κενά.
Όσον αφορά τα αυτοκόλλητα, το διάταγμα δεν αλλάζει το σύστημα. Κάθε δήμος μπορεί να επιλέξει να επιβάλει κυρώσεις μόνο σε οχήματα χωρίς αυτοκόλλητο, να περιορίσει τα αυτοκίνητα με αυτοκόλλητο Β ή να επεκτείνει τους περιορισμούς σε εκείνα με αυτοκόλλητο C. Αυτό που απαιτείται είναι οι κανόνες να είναι σαφείς και να εφαρμόζονται στην πράξη . Σε ορισμένες πόλεις, τα αυτοκίνητα με αυτοκόλλητα Β ή C αντιμετωπίζουν ήδη περιορισμούς σε ορισμένες περιοχές και ώρες, ενώ σε άλλες εξακολουθούν να έχουν κάποια περιθώρια ελιγμών.
Η μεταρρύθμιση καθιστά σαφές ένα πράγμα: Οι Ζώνες Χαμηλών Εκπομπών (ΖΧΕ) θα πρέπει να αποδείξουν μέσω συγκεκριμένων δράσεων ότι μειώνουν την κυκλοφορία και τη ρύπανση, όχι μόνο με μια γραμμή σε έναν χάρτη. Τα δημοτικά συμβούλια θα πρέπει να δικαιολογούν περιορισμούς, ελέγχους και πρόστιμα. Οι οδηγοί θα πρέπει να ελέγχουν τους κανονισμούς κάθε πόλης. Και οι δικαστικές υποθέσεις, όπως αυτή στη Μάλαγα, ανοίγουν τον δρόμο για πιο αυστηρή και προβλέψιμη εφαρμογή. Ο απώτερος στόχος είναι οι ετικέτες και οι περιορισμοί να βελτιώσουν πραγματικά την ποιότητα του αέρα , χωρίς να αφήνουν πίσω τους αντιφατικούς κανόνες ή πρόστιμα που αργότερα θα πρέπει να επιστραφούν.
Δείκτης