Σε προηγούμενα άρθρα έχουμε αναλύσει τι είναι fracking, τη λειτουργία του και τις διαμάχες γύρω από αυτήν την τεχνική εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το fracking, ή υδραυλική θραύση, είναι μια μέθοδος που βασίζεται στην έγχυση νερού υψηλής πίεσης, μαζί με χημικά, για τη θραύση των υπόγειων βράχων και την απελευθέρωση φυσικών πόρων που έχουν παγιδευτεί σε αυτά. Ωστόσο, αν και το fracking ήταν εξαιρετικά επιτυχημένο σε χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, στην Ισπανία είχε ως αποτέλεσμα μια αποτυχία για την οποία σήμερα αναλύουμε τους κύριους λόγους, καθώς και τις περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειές του.
Αυτό το άρθρο θα σας παρέχει μια ολοκληρωμένη επισκόπηση της εξέλιξης του fracking στην Ισπανία, των επιπτώσεών του και των αιτιών πίσω από την παρακμή του στη χώρα μας.
Συνέπειες του fracking
Μία από τις πιο επικρινόμενες πτυχές του fracking είναι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις που προκαλεί. Το fracking όχι μόνο επηρεάζει το υπέδαφος όπου εκτελείται, αλλά προκαλεί επίσης αρνητικές επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον, όπως μόλυνση των υδροφορέων, έκλυση αερίων του θερμοκηπίου και ζημιές στην τοπική χλωρίδα και πανίδα. Αυτό οφείλεται στην έγχυση υγρών με διάφορες χημικές ουσίες στο υπέδαφος, που μπορεί να διαρρεύσουν στους υδροφόρους ορίζοντες, μολύνοντας τις πηγές πόσιμου νερού.
Μεταξύ των χημικών ουσιών που χρησιμοποιούνται στη διαδικασία ξεχωρίζουν το βενζόλιο και ο μόλυβδος, οι οποίες αναγνωρίζονται από την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (ΠΟΥ) ως καρκινογόνοι παράγοντες. Επιπλέον, το fracking απελευθερώνει μεγάλη ποσότητα αερίου μεθανίου στην ατμόσφαιρα, ένα αέριο θερμοκηπίου πολύ πιο ισχυρό από το διοξείδιο του άνθρακα, με πιο σοβαρές επιπτώσεις στο κλίμα.
Μια άλλη από τις πιο σοβαρές επιπτώσεις είναι η υψηλή ζήτηση για νερό. Η διάσπαση πετρωμάτων απαιτεί από 9.000 έως 29.000 κυβικά μέτρα νερού ανά πηγάδι, κάτι που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό στην Ισπανία, μια ημίξηρη χώρα. Η χρήση αυτού του πολύτιμου πόρου μπορεί να δημιουργήσει ισχυρό ανταγωνισμό για το νερό σε τοπικές κοινότητες και τομείς όπως η γεωργία.
Fracking στην Ισπανία
Ξεκινώντας το 2010, πέντε εταιρείες άρχισαν να ερευνούν τις δυνατότητες του fracking στο ισπανικό υπέδαφος. Τα αποθέματα φυσικού αερίου στη λεκάνη των Βάσκων-Κανταβρίας αναμενόταν να παρέχουν έως και 70 χρόνια παροχής αερίου, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ισπανικής Ένωσης Εταιρειών Έρευνας, Εξερεύνησης και Παραγωγής Υδρογονανθράκων και Υπόγειας Αποθήκευσης. Θεωρητικά, αυτό θα μπορούσε να είχε κάνει την Ισπανία πιο ενεργειακά ανεξάρτητη.
Ωστόσο, αρκετοί παράγοντες συνέβαλαν στην αποτυχία του fracking στην Ισπανία. Ένας από τους κύριους λόγους ήταν η χαμηλή διεθνής τιμή του πετρελαίου για μεγάλο μέρος της δεκαετίας του 2010, γεγονός που έκανε τη μεγάλης κλίμακας επένδυση που απαιτείται για την εξόρυξη fracking οικονομικά ανέφικτη. Οι εταιρείες που αρχικά επέλεξαν αυτή τη μέθοδο στην Ισπανία, όπως η BNK και η Shale Gas España, εγκατέλειψαν τα έργα τους. Επιπλέον, η ισπανική νομοθεσία είναι ολοένα και πιο περιοριστική με αυτήν την τεχνική, με αποκορύφωμα την απαγόρευση του fracking το 2021, ως μέρος του νόμου για την αλλαγή του κλίματος και την ενεργειακή μετάβαση.
5 εταιρείες: Η αποτυχημένη προσπάθεια
Ο όμιλος Shale Gas España, που δημιουργήθηκε από πέντε ξένες και εθνικές εταιρείες, ήταν πρωτοπόρος στην προσπάθεια ανάπτυξης του fracking στη χώρα μας. Ωστόσο, όλες αυτές οι εταιρείες έχουν ήδη αποκηρύξει την υδραυλική ρωγμή ως βιώσιμη εναλλακτική λύση για την εξόρυξη φυσικού αερίου στην Ισπανία.
Ως επί το πλείστον, οι άδειες έρευνας και εξόρυξης συγκεντρώθηκαν σε αυτόνομες κοινότητες όπως η Κανταβρία και η Χώρα των Βάσκων. Ωστόσο, η έντονη περιβαλλοντική αντίθεση και οι νομικοί περιορισμοί οδήγησαν σε αδιέξοδο αυτού του είδους των έργων. Τελικά, ήταν η χαμηλή τιμή του πετρελαίου που κατέληξε να θάψει οριστικά αυτά τα έργα, αν και η πίεση από περιβαλλοντικές ομάδες έπαιξε επίσης σημαντικό ρόλο.
Η σκοτεινή πλευρά του fracking: πέρα από την Ισπανία
Σε άλλες χώρες, ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες, η έκρηξη του fracking έχει δημιουργήσει ανησυχίες παρόμοιες με αυτές που βλέπουμε στην Ισπανία. Σε ορισμένες περιοχές των ΗΠΑ, όπως το Τέξας και το Οχάιο, έχουν καταγραφεί πολυάριθμοι σεισμοί χαμηλού μεγέθους σε περιοχές όπου εφαρμόζεται το fracking, γεγονός που ενίσχυσε τη δημόσια αποδοκιμασία αυτής της τεχνικής. Αυτοί οι μικροσεισμοί είναι άμεση συνέπεια της έγχυσης υγρών σε μεγάλα βάθη, που αλλοιώνουν τη σταθερότητα των υπόγειων στρωμάτων.
Ένας άλλος σημαντικός κίνδυνος είναι τα επικίνδυνα απόβλητα που δημιουργούνται από το fracking. Τα πηγάδια μπορούν να παράγουν έως και 20 τόνους μολυσματικής λάσπης ετησίως, που προκύπτουν από τη διαδικασία γεώτρησης και εξόρυξης. Αυτή η λάσπη πρέπει να υποβληθεί σε κατάλληλη επεξεργασία καθώς περιέχει επικίνδυνα χημικά απόβλητα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και ραδιενεργά υλικά.
Μια τεχνική που απαγορεύεται σε πολλές χώρες
Το fracking έχει απαγορευτεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Γαλλία, η Αυστρία και η Βουλγαρία, λόγω των περιβαλλοντικών κινδύνων και των πιθανών επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία. Στην Ισπανία, η κατάσταση είναι παρόμοια, με την πλήρη απαγόρευση του fracking που εφαρμόζεται το 2021 μέσω του νόμου για την αλλαγή του κλίματος.
Αν και η απαγόρευση έχει γιορταστεί από ισπανικές περιβαλλοντικές οργανώσεις, εξακολουθεί να υπάρχει το πρόβλημα των εισαγωγών φυσικού αερίου από χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες. Περίπου το 29% του φυσικού αερίου που εισάγει η Ισπανία προέρχεται από μέρη όπου το fracking είναι κοινή πρακτική, γεγονός που έχει προκαλέσει κριτική σχετικά με τη συνοχή μεταξύ της εσωτερικής πολιτικής και των εισαγωγών ενέργειας.
Το κόστος του fracking δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό, αλλά και οικονομικό. Η βιωσιμότητά του εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την τιμή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου στις διεθνείς αγορές. Όταν οι τιμές πέφτουν, αυτού του είδους τα έργα τείνουν να γίνονται μη βιώσιμα.
Αυτές οι πραγματικότητες έχουν οδηγήσει πολλούς ειδικούς να υποστηρίξουν τη μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ηλιακή και η αιολική δεν είναι μόνο καθαρότερες, αλλά είναι και φθηνότερες μακροπρόθεσμα, πολύ πιο γρήγορα στην ανάπτυξη και δεν παρουσιάζουν τους περιβαλλοντικούς κινδύνους από το fracking.
Παρά την απαγόρευση του fracking στην Ισπανία και σε άλλες χώρες, οι εισαγωγές ορυκτών αερίων που εξορύσσονται με αυτήν την τεχνική συνεχίζονται. Αυτό εγείρει την πρόκληση για το πώς να επιτευχθεί ενεργειακή ανεξαρτησία χωρίς να διακυβεύονται οι περιβαλλοντικές δεσμεύσεις που ορίζονται στη Συμφωνία του Παρισιού.
Στην Ισπανία, οι προσπάθειες ανάπτυξης του fracking έχουν σταματήσει τόσο για οικονομικούς λόγους όσο και λόγω κοινωνικής και πολιτικής αντίστασης. Ευτυχώς, υιοθετούνται πρωτοβουλίες για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα και τη μετάβαση προς ένα ενεργειακό μοντέλο που βασίζεται στην καθαρή και ανανεώσιμη ενέργεια.